Nie czekaj, aż głos ucichnie. Wrzesień miesiącem profilaktyki nowotworów głowy i szyi

Chrypka, która nie mija. Trudności lub ból podczas przełykania. Guz na szyi. Zmiana w jamie ustnej, która nie chce się zagoić. Jednostronny ból gardła albo ucha. Każdy z tych objawów może wydawać się niegroźny. Jeśli jednak utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie, powinien skłonić do konsultacji z lekarzem.

Wrzesień jest miesiącem szczególnie mocno związanym z profilaktyką nowotworów głowy i szyi. To dobry moment, aby mówić o objawach, czynnikach ryzyka i diagnostyce, ale przede wszystkim o czasie. W przypadku choroby nowotworowej głowy i szyi czas od pojawienia się pierwszych sygnałów do rozpoczęcia leczenia może mieć ogromne znaczenie.

Jedna zmiana, trzy tygodnie, jedna decyzja

Nowotwory głowy i szyi mogą rozwijać się w obrębie jamy ustnej, gardła, krtani, nosa, zatok oraz gruczołów ślinowych. Ich pierwsze objawy często przypominają dolegliwości związane z infekcją, przeciążeniem głosu albo problemami stomatologicznymi. Z tego powodu bywają bagatelizowane.

Do sygnałów, których nie należy ignorować, należą przede wszystkim:

• chrypka lub zmiana głosu utrzymująca się ponad trzy tygodnie,
• ból albo trudności podczas przełykania,
• niegojące się owrzodzenie lub zmiana w jamie ustnej,
• biały albo czerwony nalot na języku lub błonie śluzowej,
• guz na szyi,
• jednostronna niedrożność nosa lub krwawienie z nosa,

• ból gardła promieniujący do ucha,

• niewyjaśniona utrata masy ciała.

Pojawienie się takiego objawu nie oznacza automatycznie choroby nowotworowej. Oznacza jednak, że warto sprawdzić jego przyczynę. Najważniejsza zasada jest prosta: jeśli niepokojąca zmiana utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie, potrzebna jest konsultacja lekarska.

Co zwiększa ryzyko?

Do najważniejszych czynników ryzyka należą palenie tytoniu i spożywanie alkoholu. Ich jednoczesne występowanie dodatkowo zwiększa zagrożenie. Coraz więcej mówi się także o zakażeniu wirusem HPV, które może mieć związek z rozwojem części nowotworów gardła.

Znaczenie mają również przewlekłe drażnienie błon śluzowych, niewłaściwa higiena jamy ustnej, ekspozycja zawodowa na niektóre substancje oraz długotrwałe ignorowanie utrzymujących się objawów.

Profilaktyka nie polega zatem wyłącznie na wykonywaniu badań. Zaczyna się od obserwowania własnego organizmu, ograniczania czynników ryzyka i reagowania wtedy, gdy pojawia się coś nietypowego.

Dlaczego pacjenci zgłaszają się zbyt późno?

Droga od pierwszego objawu do diagnozy nie zawsze jest prosta. Pacjent może uznać chrypkę za skutek przeziębienia, zmianę w jamie ustnej za problem stomatologiczny, a ból ucha za infekcję. Czasami otrzymuje leczenie objawowe, ale mimo jego nieskuteczności nie zostaje szybko skierowany do odpowiedniego specjalisty.

Znaczenie mają także strach, brak wiedzy i ograniczony dostęp do diagnostyki. Pacjent nie zawsze wie, do kogo powinien się zgłosić. Bywa, że trafia kolejno do kilku miejsc, zanim zostanie postawiona właściwa diagnoza.

Dlatego potrzebujemy nie tylko edukacji, lecz także sprawnej ścieżki prowadzącej od pierwszego niepokojącego objawu do badania, rozpoznania i rozpoczęcia leczenia. Profilaktyka jest skuteczna wtedy, gdy informacja prowadzi do konkretnego działania.

Pomorskie Forum Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi

Jednym z ważnych wydarzeń tegorocznego września jest Pomorskie Forum Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi, które odbędzie się 15 września 2026 roku w godzinach 15.00-19.00 w Sali Kongresowej Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku.

Forum połączy perspektywę lekarzy, ekspertów, przedstawicieli systemu ochrony zdrowia i pacjentów. W programie znalazły się zagadnienia dotyczące objawów ostrzegawczych w obrębie jamy ustnej, czynników ryzyka oraz przyczyn, dla których pacjenci zbyt późno trafiają do specjalisty.

Ważną częścią spotkania będzie głos pacjenta. Andrzej Drewniak pokaże doświadczenie osoby, która przeszła leczenie i zna jego konsekwencje nie tylko z medycznych opisów, lecz także z codziennego życia. Zaplanowano również rozmowy o tym, gdzie tracony jest czas pomiędzy pojawieniem się objawu a diagnozą, czy system odpowiednio słyszy pacjenta oraz jak powinna wyglądać droga od rozpoznania choroby do odzyskiwania możliwie największej samodzielności i sprawności.

Szczegółowe informacje o wydarzeniu są dostępne na stronie Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku.

Leczenie nie kończy potrzeb pacjenta

Nowotwory głowy i szyi mogą wpływać na podstawowe funkcje człowieka: oddychanie, jedzenie, przełykanie, mowę i komunikowanie się z otoczeniem. W przypadku części pacjentów konieczne jest całkowite usunięcie krtani, czyli laryngektomia.

Po operacji zmienia się sposób oddychania. Osoba po całkowitej laryngektomii oddycha przez stomę, otwór znajdujący się w szyi, a nie przez nos i usta. Utrata naturalnego głosu jest jednym z najbardziej widocznych następstw zabiegu, ale nie jedynym. Pacjent potrzebuje rehabilitacji głosu, właściwego zaopatrzenia medycznego, opieki specjalistycznej, wsparcia psychologicznego oraz pomocy w powrocie do życia społecznego i zawodowego.

Dlatego Koalicja Polska Laryngektomia podkreśla, że skuteczne leczenie nie może kończyć się wraz z wypisem ze szpitala. Powinno obejmować także dobrze zorganizowaną rehabilitację i dostęp do rozwiązań, które pozwalają bezpiecznie oddychać, komunikować się i funkcjonować na co dzień.

Wiedza może uruchomić decyzję, która ratuje zdrowie

Profilaktyka zaczyna się od prostego pytania: czy w moim organizmie pojawiło się coś, czego wcześniej nie było i co nie ustępuje?

Nie warto czekać, aż chrypka stanie się całkowitą utratą głosu, niewielka zmiana zacznie utrudniać jedzenie, a niepozorny guz zacznie się powiększać. Wczesna reakcja może skrócić drogę do diagnozy, zwiększyć możliwości leczenia i ograniczyć jego konsekwencje.

We wrześniu mówimy o profilaktyce szczególnie głośno. Jednak uważność na objawy powinna towarzyszyć nam przez cały rok.

Obserwuj. Reaguj. Badaj się. A jeśli niepokojący objaw utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie, skonsultuj go z lekarzem.